اپیزود «Gray Goo» ضمن افشای هدف اصلی ساخت سیلوها، سرنوشت تلخ مادر جیمی را روشن میکند؛ بااینحال، برنامههای پر استنسن و سازوکار مرگبار «حفاظت» هنوز پرسشهای نگرانکنندهای بر جای گذاشتهاند.
در آستانه پایان فصل سوم «Silo»، روند پاسخگویی به معماهای بزرگ سریال سرعت گرفته است. اکنون میدانیم سیلوها در کجا قرار دارند، برای چه هدفی ساخته شدهاند و چگونه میتوان «سازوکار حفاظت» را که توان نابودی تمام ساکنان سیلوی ۱۸ دارد، از کار انداخت.
قسمت هشتم علاوه بر پیوند دادن گذشته و زمان حال، دو افشاگری مهم را در مرکز داستان قرار میدهد. نخست اینکه پروژه سیلوها به پر استنسن، ثروتمندی با جاهطلبیهای خداگونه، و سناتور روزالیند ترمن مربوط میشود. دوم اینکه مادر جیمی سالها پیش برای جلوگیری از مسموم شدن ساکنان سیلوی ۱۷ جان خود را فدا کرده است.
با وجود تمام این پاسخها، یک سوال اساسی همچنان پابرجاست: آیا سازندگان سیلوها واقعاً منجیان بشریت بودهاند یا بقای انسان را بهانهای برای ایجاد بزرگترین نظام کنترل اجتماعی تاریخ کردهاند؟
سیلوها آخرین پناهگاه بشر در برابر «خمیر خاکستری» هستند
در خط زمانی گذشته، مشخص میشود ساخت سیلوها پروژه محبوب پر استنسن با بازی کالین هنکس و سناتور روزالیند ترمن با بازی لورا اینس بوده است. استنسن یک تریلیونر فعال در حوزه فناوری است که نهتنها منابع لازم برای اجرای چنین طرح عظیمی را دارد، بلکه ظاهراً توانسته موجودی شبیه تکشاخ واقعی نیز خلق کند.
بااینحال، همین پیشرفتهای علمی روی تاریکتری هم دارند. استنسن خود تا اندازهای در توسعه نانوفناوری خطرناکی نقش داشته که اکنون آن را تهدیدی قطعی برای آینده بشر میداند. بر اساس توضیحات او، این فناوری ممکن است در حملهای مرگبار به کار گرفته شود و با تخریب بدن انسانها از درون، همه را به چیزی شبیه «خمیر خاکستری» تبدیل کند.
سیلوها در اصل راهکاری اضطراری برای چنین فاجعهای هستند. قرار است بخشی از جمعیت جهان پیش از حمله به زیر زمین منتقل شوند و تا زمانی که سطح زمین دوباره قابل سکونت شود، در پناهگاههایی مجهز زندگی کنند. از این منظر، استنسن وقوع آخرالزمان را متوقف نمیکند؛ او تنها میکوشد گروهی از انسانها را از آن عبور دهد.
خط زمانی آینده نشان میدهد حداقل بخشی از پیشبینی او درست بوده است. تمدن انسانی در سطح زمین فروپاشیده و تنها اجتماعات بسته زیرزمینی باقی ماندهاند. بنابراین نمیتوان پروژه سیلوها را کاملاً بیفایده یا برخاسته از هذیانهای یک ثروتمند خودشیفته دانست.
مسئله اصلی نه اصل ساخت پناهگاهها، بلکه شیوه اداره آنهاست.
پر استنسن؛ منجی بشریت یا خالق فاجعه؟
استنسن شخصیتی سرد، متکبر و از نظر عاطفی دور از دیگران است، اما به نظر میرسد دستکم در این مرحله واقعاً میخواهد از نابودی کامل انسان جلوگیری کند. او میداند تهدید نانوفناوری جدی است و ثروتش را صرف ساخت سازوکاری کرده که میتواند بقای نوع بشر را تضمین کند.
این ویژگی میتوانست او را به شخصیتی پیچیده و چندلایه تبدیل کند؛ کسی که با وجود خودخواهی و اشتباهاتش، در لحظه بحران تصمیمی ضروری گرفته است. مشکل آنجاست که روایت فصل سوم تا اینجا گاهی بیش از اندازه به توجیه موقعیت او نزدیک میشود.
استنسن حتی اعتراف میکند که میتوانست ثروتش را صرف درمان سرطان، کاهش فقر یا حل مشکلات دیگر جهان کند، اما چنین کاری نکرد. در عوض، او در توسعه فناوری خطرناکی سهیم شد و سپس تصمیم گرفت پناهگاهی برای پیامدهای احتمالی همان پیشرفت بسازد.
این پرسش اخلاقی در قلب ماجرا قرار دارد: اگر فردی بخشی از مشکل را ایجاد کند اما بعد جان عدهای را نجات دهد، آیا باید او را قهرمان دانست؟ آیا حفظ بخشی از بشر، مسئولیت او در شکلگیری تهدید اولیه را پاک میکند؟
شباهت نگرانکننده پر استنسن و سیناترا در «Paradise»
رویکرد «Silo» به پر استنسن، یادآور شخصیت سامانتا ردموند با لقب سیناترا در سریال «Paradise» است. جولیان نیکلسون در آن مجموعه نقش میلیاردر حوزه فناوری را بازی میکند که پس از وقوع یک فاجعه جهانی، به حاکم پنهان پناهگاهی زیرزمینی تبدیل میشود.
سیناترا برای حفظ کنترل از دروغ، فریب، خشونت و حتی قتل استفاده میکند. بااینحال، نمیتوان این واقعیت را نادیده گرفت که تعداد زیادی از انسانها به لطف پول و اقدامات او از آخرالزمان جان سالم به در بردهاند. او پس از آگاهی از وقوع قریبالوقوع یک فاجعه اجتنابناپذیر، سرمایهاش را صرف ساخت پناهگاهی کرد که امکان ادامه زندگی را برای گروهی از مردم فراهم آورد.
این سابقه، اعمال بعدی او را موجه نمیکند، اما روایت «Paradise» مرزی مبهم میان منجی و مستبد میسازد. شخصیت اصلی سریال، خاویر کالینز با بازی استرلینگ کی. براون، باید با فردی مبارزه کند که همزمان دشمن او و یکی از عوامل بقای بشر است.
پر استنسن نیز فعلاً جایگاهی مشابه دارد. او شخص خوبی نیست، اما درباره نزدیک بودن پایان جهان اشتباه نکرده و بدون سیلوهایش شاید هیچ انسانی زنده نمیماند. چنین موقعیتی ممکن است مخاطب را به پذیرش این استدلال سوق دهد که نتیجه نهایی، روشهای او را توجیه میکند.
بااینحال، «Silo» شواهد فراوانی در اختیارمان قرار داده که مانع از پذیرش ساده چنین برداشتی میشوند.
چرا پناهگاههای نجات به ابزار کشتار مجهز شدهاند؟
سیلوها فقط فضاهایی برای حفظ انسانها نیستند. هر پناهگاه به «سازوکار حفاظت» مجهز شده است؛ سیستمی که میتواند در صورت شورش، مادهای سمی را از طریق لولهها وارد سیلو کند و تمام جمعیت آن را از بین ببرد.
وجود چنین قابلیتی با ادعای نجات بشریت تناقض دارد. اگر هدف حفظ نسل انسان است، چرا باید سازندگان پروژه امکان قتلعام بازماندگان را در ساختار سیلو قرار داده باشند؟ چرا استقلال یا نافرمانی یک جامعه، از نگاه مدیران مرکزی باید با نابودی کامل آن پاسخ داده شود؟
داروهای سرکوبکننده حافظه نیز بخش دیگری از همین نظام کنترل هستند. این داروها میتوانند خاطرات ساکنان را تضعیف کنند و آگاهی آنها از گذشته را از بین ببرند. در چنین شرایطی، افراد داخل سیلو فقط از نظر مکانی زندانی نیستند؛ آنها حتی نمیتوانند به تاریخ خود دسترسی داشته باشند یا بفهمند چه کسانی و با چه انگیزهای این جهان را ساختهاند.
این عناصر، سیلوها را به پناهگاههای مجموعه «Fallout» نزدیک میکنند. پناهگاههای آن جهان ظاهراً برای نجات مردم از فاجعه هستهای ساخته شده بودند، اما بسیاری از آنها در حقیقت آزمایشگاههایی برای اجرای آزمایشهای اجتماعی بیرحمانه محسوب میشدند؛ از آموزش کودکان یتیم برای تبدیل شدن به سرباز گرفته تا شکنجه روانی موسیقیدانان با صداهای آزاردهنده.
هنوز روشن نیست که سیلوهای استنسن نیز از ابتدا برای آزمایش روی انسانها طراحی شدهاند یا سازوکارهای سرکوبگرانه بعداً به پروژه افزوده شدهاند. بااینحال، وجود لولههای سم و داروهای پاککننده حافظه نشان میدهد با طرحی کاملاً خیرخواهانه روبهرو نیستیم.
اگر «Silo» در نهایت استنسن را یک نیروی کاملاً مثبت معرفی کند، این تصویر نهتنها با شواهد داستان هماهنگ نخواهد بود، بلکه نقد سیاسی سریال را نیز تضعیف میکند. باور به وجود یک تریلیونر کاملاً نیکخواه که فقط برای حفظ بشر فعالیت میکند، شاید از خود جهان آخرالزمانی سریال هم دور از ذهنتر باشد.
سرنوشت مادر جیمی پس از سالها روشن میشود
دومین افشاگری بزرگ «Gray Goo» به جیمی، معروف به سولو با بازی استیو زان، مربوط است. او در فصل دوم بهعنوان بازمانده ظاهراً تنها در سیلوی ۱۷ معرفی شد؛ مردی که پس از شورش ساکنان و خروج آنها به سطح زمین، دههها در انزوا زندگی کرده بود.
در کودکی جیمی، پدرش مسئول بخش فناوری اطلاعات سیلوی ۱۷ بود. همزمان با آغاز شورش، پدر جیمی او را به خزانه فرستاد تا در آنجا پناه بگیرد، اما خود او به دست کلانتر سیلو و درست مقابل چشمان پسر خردسالش کشته شد.
سرنوشت مادر جیمی تا قسمت هشتم فصل سوم نامشخص باقی مانده بود. در این اپیزود، پاتریک کندی با بازی ریک گومز برای یافتن مسیر مسدودشده انتقال سم در سیلوی ۱۷ جستوجو میکند. او پشت بخشی مهرومومشده از سیلو با جسدی روبهرو میشود که متعلق به مادر جیمی است.
واقعیت دردناک این است که او هنگام تلاش برای متوقف کردن سازوکار حفاظت جان باخت. مادر جیمی نتوانست لوله سم را بهطور کامل مسدود کند و برای جلوگیری از انتشار ماده سمی، خود را در آن بخش محبوس کرد. تصمیم او مانع از ورود سم به سایر قسمتهای سیلو شد، اما راهی برای نجات خودش باقی نگذاشت.
جیمی و غمانگیزترین سرگذشت «Silo»
زندگی برای تمام ساکنان سیلو دشوار و سرشار از محدودیت است. شغل، ازدواج، فرزندآوری و دسترسی به اطلاعات تحت کنترل قرار دارد و کنجکاوی درباره گذشته میتواند پیامدهای مرگباری داشته باشد. تبعیض طبقاتی نیز فاصله عمیقی میان بخشهای مختلف جامعه ایجاد کرده است.
بااینحال، سرگذشت جیمی حتی در مقایسه با دیگر شخصیتها نیز تراژیک است. او در کودکی شاهد قتل پدرش شد، مادرش را از دست داد و سپس مجبور شد چندین دهه بهتنهایی داخل خزانهای مهرومومشده زندگی کند. همه کسانی که دوستشان داشت از بین رفتند و هیچکس نماند تا برایش توضیح دهد چه اتفاقی افتاده است.
خزانه به او دسترسی به حجم عظیمی از دانش جهان گذشته داد، اما انزوا باعث شد پیوندش با فرهنگ و سنتهای سیلوی خودش قطع شود. او ممکن است درباره تاریخ بشریت بیشتر از بسیاری از ساکنان دیگر بداند، ولی حتی نمیداند مردم سیلوی ۱۷ چگونه برای مردگانشان عزاداری میکردند.
هنگامی که کندی درباره آیین خاکسپاری در سیلوی ۱۷ سوال میکند، جیمی پاسخی تلخ میدهد:
«تا قبل از اینکه همه بمیرند، مرگ هیچکس را ندیده بودم.»
این جمله عمق تنهایی او را آشکار میکند. با نابودی جمعیت سیلوی ۱۷، فقط انسانها از بین نرفتند؛ آداب، خاطرات و هویت جمعی آنها نیز محو شد. کندی پیشنهاد میکند برای مادر جیمی از مراسم سیلوی ۱۸ استفاده کنند و بازماندگان، آیینی ساده برای وداع با او برگزار میکنند.
این مراسم گذشته را بازنمیگرداند، اما اجازه میدهد فداکاری زنی که سالها بدون نام و نشان پشت دیواری مهرومومشده باقی مانده بود، سرانجام دیده شود.
مادر جیمی قهرمان بود، حتی اگر نتوانست مردمش را نجات دهد
تلاش مادر جیمی در نهایت مانع مرگ ساکنان سیلوی ۱۷ نشد. آنها پس از خروج از پناهگاه در سطح زمین جان باختند، اما دستکم قربانی سمی نشدند که «الگوریتم» برای کشتارشان در نظر گرفته بود.
اقدام ویا بلاگ او از این جهت اهمیت دارد که حق انتخاب را از مدیران ناشناس سیلو پس گرفت. ساکنان سیلوی ۱۷ هرچند تصمیمی مرگبار گرفتند، بر اثر فرمانی از راه دور نابود نشدند. مادر جیمی برای جلوگیری از قتلعام مردمش جان داد و ثابت کرد سازوکار حفاظت قابل متوقف شدن است.
اکنون یافتههای سیلوی ۱۷ میتوانند جان مردم سیلوی ۱۸ را نجات دهند. از پایان فصل دوم میدانستیم والدین جیمی موفق شدهاند این سیستم را از کار بیندازند، اما جزئیات کار آنها مشخص نبود. قسمت هشتم محل لوله و روش مهار سم را آشکار میکند.
مسئله اینجاست که دانستن راهحل به معنای اجرای آسان آن نیست.
دستگیری ژولیت و مأموریت دشوار شرلی
در همان زمانی که گروه حاضر در سیلوی ۱۷ حقیقت را کشف میکند، ژولیت نیکولز با بازی ربکا فرگوسن به دست کمیل سیمز با بازی الکساندریا رایلی و نیروهایش اسیر میشود. دستگیری ژولیت تمام برنامه برای نجات سیلوی ۱۸ را به خطر میاندازد.
ژولیت پیش از انتقال، مأموریت را به بهترین دوستش شرلی کمپبل با بازی رمی میلنر میسپارد و از او میخواهد تحت هر شرایطی آن را ادامه دهد. شرلی باید لوله انتقال سم را پیدا و مسدود کند تا الگوریتم دیگر نتواند جمعیت سیلو را از راه دور نابود کند.
موفقیت او میتواند معادله قدرت را کاملاً تغییر دهد. تا زمانی که سازوکار حفاظت فعال است، هرگونه شورش یا تلاش برای استقلال با تهدید نابودی جمعی روبهرو میشود. ترس از همین سیستم باعث شده کمیل دست به اقدامات وحشتناکی بزند؛ از جمله ریختن داروهای تضعیفکننده حافظه در آب، با این توجیه که نظم سیلو باید به هر قیمتی حفظ شود.
اگر شرلی لوله را مسدود کند، مهمترین سلاح الگوریتم از بین خواهد رفت و مردم سیلوی ۱۸ برای نخستین بار میتوانند بدون سایه یک دکمه مرگبار درباره آینده خود تصمیم بگیرند. در آن صورت، کمیل نیز باید انتخاب کند که همچنان از الگوریتم اطاعت کند یا در برابر ساختاری بایستد که دیگر قدرت قتلعام فوری مردم را ندارد.
«Gray Goo» پاسخ چند معمای مهم را میدهد، اما هر پاسخ، لایهای تاریکتر از جهان «Silo» را آشکار میکند. سیلوها بشر را از نابودی کامل نجات دادهاند، ولی سازندگانشان به بازماندگان اعتماد نداشتهاند و آزادی، حافظه و حتی حق زنده ماندن آنها را مشروط کردهاند.
فداکاری مادر جیمی درست در نقطه مقابل منطق پر استنسن قرار میگیرد. استنسن از بالا و با تکیه بر ثروت و قدرت، برای تمام انسانها تصمیم میگیرد؛ مادر جیمی در اعماق سیلو و بدون انتظار برای شناخته شدن، جانش را میدهد تا مردمش قربانی تصمیم همان صاحبان قدرت نشوند. شاید قهرمان واقعی این داستان نه کسی باشد که پناهگاهها را ساخته، بلکه زنی باشد که حاضر شد بمیرد تا آن پناهگاه به اتاق گاز تبدیل نشود.
قسمتهای جدید «Silo» جمعهها از اپل تیوی پخش میشوند.